Psy w mitologii: Cerber, Argos, Garm i inne postaciePsy w mitologii: Cerber, Argos, Garm i inne postacie

Psy w mitologii najczęściej strzegą granicy między światem żywych i umarłych, jak Cerber czy Garm, towarzyszą bohaterom, jak Argos, albo prowadzą dusze zmarłych. Ten przegląd obejmuje mity greckie, nordyckie, egipskie i słowiańskie, oparte na źródłach antycznych oraz opracowaniach takich jak prace Parandowskiego, Kopalińskiego i Gieysztora. Tekst należy do cyklu o historii psów i rasy doberman, opisanej szerzej w filarze historia psów rasy doberman.

W skrócie- W wielu kulturach pies jest strażnikiem progu zaświatów.- Pies w mitologii greckiej to między innymi Cerber, Orthos, Lajlaps, a w Odysei Homera Argos.- W mitologii nordyckiej Garm strzeże bramy krainy Hel; Fenrir, Sköll i Hati to wilki, nie psy.- O wierzeniach dawnych Słowian wiemy niewiele, a postać Simargła badacze interpretują różnie.

Motyw psa jako strażnika i przewodnika dusz pojawia się w wielu, niezależnych od siebie kulturach, co badacze religioznawstwa wiążą między innymi z tradycyjną rolą psa jako stróża obozowiska i domu w codziennym życiu dawnych ludzi. Więcej o tym, od kiedy pies towarzyszy człowiekowi, piszemy w artykule od kiedy pies towarzyszy człowiekowi.

Cerber, strażnik Hadesu

Cerber, wielogłowy pies strzegący wejścia do krainy zmarłych, pojawia się już u Hezjoda w Teogonii, a jego pojmanie przez Heraklesa opisuje Apollodor jako jedną z dwunastu prac tego herosa.

Orthos i Lajlaps

Orthos to według mitów drugi, wielogłowy pies, brat Cerbera, natomiast Lajlaps to legendarny pies, który miał zawsze dopaść swoją zdobycz, co doprowadziło do znanego paradoksu w micie o lisie teumesyjskim, niemożliwym do złapania.

Argos, pies Odyseusza

Jedną z najbardziej poruszających scen w Odysei Homera jest moment, w którym wierny pies Argos rozpoznaje powracającego po latach Odyseusza, zanim rozpoznają go inni domownicy.

Garm to pies pilnujący bramy krainy zmarłych, Helu, którego rola w wydarzeniach Ragnaröku opisana jest zarówno w Eddzie poetyckiej, jak i w Eddzie Snorriego. Warto przy tym odróżnić Garma od takich postaci jak Fenrir, Sköll czy Hati, które w mitologii nordyckiej są wilkami, a nie psami, mimo że bywają z psami mylone w popularnych opracowaniach.

W mitologii egipskiej znane jest bóstwo Anubis, związane z opieką nad zmarłymi, choć jego szczegółowy opis wykracza poza ten tekst. Wepwawet, którego imię tłumaczy się jako „otwierający drogi”, to kolejne bóstwo o psiej lub szakalej postaci. Opracowania egiptologiczne opisują też pochówki psów w starożytnym Egipcie, świadczące o ich szczególnym znaczeniu w tamtejszej kulturze.

Postać Simargła, wzmiankowana w latopisie ruskim, bywa interpretowana przez badaczy, w tym Aleksandra Gieysztora, na różne sposoby, niekiedy jako skrzydlaty pies, a niekiedy jako zupełnie inna istota. Źródła dotyczące wierzeń dawnych Słowian są ogólnie bardzo skąpe, co utrudnia jednoznaczne wnioski na temat roli psów w ich mitologii.

Xolotl, aztecki bóg związany ze światem zmarłych, bywa przedstawiany w postaci psa. Gwiazdozbiór Wielkiego Psa i jego najjaśniejsza gwiazda Syriusz miały istotne znaczenie w wyobrażeniach wielu starożytnych kultur. W Mahabharacie, jednym z wielkich eposów indyjskich, wierny pies towarzyszy Judhiszthirze aż do samego końca jego drogi.

Wspólnym motywem wielu tych opowieści są wierność, straż i rola przewodnika między światami, co pokazuje, jak głęboko relacja człowieka z psem zakorzeniona jest w kulturze na przestrzeni wieków. Więcej o powiedzeniach i przysłowiach o psach, czerpiących z podobnych skojarzeń, piszemy w artykule powiedzenia i przysłowia o psach. Ten tekst celowo nie proponuje imion inspirowanych mitologią, bo taki temat opisujemy osobno w filarze imiona dla dobermana. Zobacz też stronę Niebieskiego, samca z obecnego miotu.

Psie postacie z mitologii

Od mitycznych strażników do psów rodzinnych: poznaj cztery szczenięta dobermana i ich Obserwacje opiekuna. Zobacz szczenięta.

Ciekawostka. Syriusz, najjaśniejsza gwiazda nocnego nieba, leży w gwiazdozbiorze Wielkiego Psa, a od jego letniego wschodu pochodzi słowo „kanikuła”, od łacińskiego canicula, oznaczającego pieska.

Ile głów miał Cerber?

W najbardziej znanym przekazie Cerber miał trzy głowy, choć niektóre starsze źródła opisują go z inną ich liczbą.

Czy w mitologii są psy przyjazne ludziom, czy tylko groźne?

Obok groźnych strażników, takich jak Cerber, mitologia zna też psy wiernych towarzyszy, jak Argos, co pokazuje, że wizerunek psa w dawnych wierzeniach był zróżnicowany.

Jaki pies występował w mitologii rzymskiej?

Mitologia rzymska w dużej mierze przejęła greckie wyobrażenia, w tym postać Cerbera, dostosowując je do własnej tradycji religijnej.

Czy Fenrir był psem?

Nie, Fenrir w mitologii nordyckiej jest wilkiem, a nie psem, mimo że bywa z psami mylony w popularnych, uproszczonych opracowaniach.

Skąd wiemy, jak Słowianie postrzegali psy?

Wiedza ta pochodzi głównie z nielicznych, fragmentarycznych źródeł pisanych, takich jak latopisy, oraz z późniejszych opracowań badaczy, dlatego wiele kwestii pozostaje przedmiotem naukowej dyskusji.

Zapisz się na listę oczekujących na kolejny miot. Sprawdź informacje o kolejnym miocie.

• Źródła antyczne: Hezjod „Teogonia”, Homer „Odyseja”, Apollodor „Biblioteka”
• Edda poetycka i Edda Snorriego
• J. Parandowski „Mitologia”; W. Kopaliński „Słownik mitów i tradycji kultury”
• A. Gieysztor „Mitologia Słowian”
• Opracowania egiptologiczne i zbiory muzealne z domeny publicznej