Najstarsze rasy psów według genetyki i historii: basenji, saluki, akita, husky i inne. Zobacz, jak na ich tle wypada doberman, rasa z XIX wieku.
Za najstarsze rasy psów uznaje się tak zwane rasy bazalne, genetycznie najbliższe dawnym psom, między innymi basenji, saluki, akitę, malamuta, husky i chow chow, zgodnie z badaniami genetycznymi publikowanymi w PubMed. Doberman, rasa z końca XIX wieku, jest przy nich bardzo młody. O historii rasy doberman od XIX wieku do dziś piszemy szerzej w osobnym filarze.
W skrócie- „Najstarsza rasa” może znaczyć dwie rzeczy: najdłuższą udokumentowaną historię albo najbliższe pokrewieństwo z dawnymi psami w DNA.- Badania genetyczne wskazują grupę tak zwanych ras bazalnych.- Część „starożytnych” ras to współczesne odtworzenia dawnego typu, a nie bezpośredni potomkowie.- Doberman powstał pod koniec XIX wieku, podobnie jak większość ras uznawanych dziś przez FCI.
Co znaczy „najstarsza rasa psa”
Określenie „najstarsza rasa” można rozumieć na dwa sposoby: jako rasę o najdłużej udokumentowanej historii albo jako rasę genetycznie najbliższą dawnym psom. Obie definicje kryją pułapki, bo psy przedstawiane na starożytnych malowidłach reprezentują raczej typy niż rasy w dzisiejszym, uporządkowanym rozumieniu tego słowa.
Najstarsza rasa psa na świecie: kandydaci
Do często wymienianych kandydatów należą basenji z Afryki Środkowej, saluki z Bliskiego Wschodu, chow chow, akita, shar-pei i shiba z Azji Wschodniej, malamut i husky syberyjski z obszarów arktycznych, samojed oraz chart afgański. Każda z tych ras ma wczesne wzmianki opisane przez FCI oraz wyniki analiz genetycznych publikowane w PubMed, wskazujące na jej bliskość do dawnych populacji psów.
Starożytne rasy psów w sztuce i źródłach pisanych
Psy typu chartów pojawiają się na przedstawieniach z Egiptu i Mezopotamii, a psy typu molosów w źródłach rzymskich, jednak warto traktować je jako typy psów, a nie dowód ciągłości konkretnej, dzisiejszej rasy. Utożsamianie starożytnych przedstawień z dzisiejszymi rasami wymaga dużej ostrożności. Więcej o historii udomowienia psa piszemy w osobnym artykule.
Najstarsze rasy psów według genetyki
Badania genetyczne, w tym prace Parkera i współautorów opublikowane w Science w 2004 roku oraz vonHoldta i współautorów opublikowane w Nature w 2010 roku, wyróżniły grupę tak zwanych ras bazalnych, genetycznie bliższych dawnym populacjom psów niż większość ras nowoczesnych. Analizy tego typu mają jednak ograniczenia, bo późniejsze krzyżowania mogły wprowadzić domieszki genetyczne z innych populacji.
Polskie rasy z długą historią
Chart polski, owczarek podhalański i ogar polski to przykłady polskich ras z długą historią, opisywaną w materiałach ZKwP i FCI. Dokładne najstarsze wzmianki oraz rok formalnego uznania każdej z nich warto sprawdzać bezpośrednio w źródłach ZKwP i FCI.
Starożytne przedstawienie psa typu charta w zbiorach muzealnych
Gdzie na tej osi czasu jest doberman
Doberman powstał pod koniec XIX wieku, w podobnym okresie co wiele innych ras uznawanych dziś przez FCI, co czyni go rasą młodą na tle ras bazalnych. Więcej o tym, jak powstają rasy i kto je uznaje, piszemy w osobnym artykule, a o przodkach dobermana i porównaniu z innymi rasami piszemy w kolejnych tekstach tego klastra.
Młoda rasa, długa historia pracy z człowiekiem. Zobacz cztery szczenięta dobermana z Export Pedigree FCI. Zobacz szczenięta.
Najstarsze rasy psów na osi czasu
Tabela
Najstarsze rasy psów na osi czasu
| Rasa | Region pochodzenia | Status genetyczny |
|---|---|---|
| Basenji | Afryka Środkowa | rasa bazalna |
| Saluki | Bliski Wschód | rasa bazalna |
| Akita | Japonia | rasa bazalna |
| Chow chow | Chiny | rasa bazalna |
| Malamut i husky syberyjski | obszary arktyczne | rasa bazalna |
| Doberman | Niemcy | rasa nowoczesna, koniec XIX wieku |
Źródło: opracowanie własne
Najczęstsze pytania
Która polska rasa psa ma najdłuższą historię?
Kilka polskich ras, w tym chart polski i owczarek podhalański, ma długą, udokumentowaną historię, a dokładne porównanie ich najstarszych wzmianek warto sprawdzić w materiałach ZKwP.
Czy rasy bazalne są bliżej spokrewnione z wilkiem niż inne rasy?
Rasy bazalne są genetycznie bliższe dawnym populacjom psów, ale to nie to samo, co bliskość pokrewieństwa z wilkiem, który jest odrębnym gatunkiem.
Dlaczego większość ras psów powstała w XIX wieku?
XIX wiek to okres intensywnego porządkowania hodowli i powstawania związków kynologicznych w Europie, co sprzyjało formalnemu ustanawianiu wzorców ras.
Jak sprawdzić, czy rasa naprawdę jest starożytna?
Najbardziej wiarygodne są połączone dowody historyczne i genetyczne, dlatego warto sięgać do opisów FCI oraz publikacji naukowych, a nie tylko do popularnych przekazów.
Zapisz się na listę oczekujących na kolejny miot. Zapisz się.
Źródła
- Parker i in., Science 2004; vonHoldt i in., Nature 2010: genetyka ras
- FCI: opisy ras i daty uznania
- ZKwP: historia polskich ras
- Wzorzec FCI nr 143