Jak powstają rasy psów: selekcja, zamknięta księga rodowodowa, wzorzec, klub rasy i uznanie przez FCI. Proces krok po kroku, z dobermanem jako przykładem.
Jak powstają rasy psów? Przez wiele pokoleń ludzie kojarzą psy według jednego celu i typu, potem zamykają księgę rodowodową, spisują wzorzec, a organizacja kynologiczna uznaje rasę: najpierw krajowa, w Polsce ZKwP, potem FCI, tymczasowo i ostatecznie, zgodnie z warunkami regulaminu FCI. Historię rasy doberman, jako przykładu tego procesu, opisujemy szerzej w osobnym filarze.
W skrócie- Etapy to: cel i selekcja, utrwalenie typu, zamknięcie księgi rodowodowej, wzorzec, klub rasy, uznanie krajowe, uznanie przez FCI.- FCI uznaje nowe rasy najpierw tymczasowo, a po spełnieniu warunków określonych w regulaminie, ostatecznie.- O uznanie rasy w FCI występuje krajowa organizacja członkowska, w Polsce jest nią ZKwP.- Doberman to przykład rasy uformowanej na przełomie XIX i XX wieku, jeszcze zanim powstała FCI.
Rasa, typ i mieszaniec: od czego zaczyna się rasa
Rasa w sensie kynologicznym to coś więcej niż biologiczny typ czy krzyżówka: to również decyzja organizacyjna, potwierdzona wzorcem i systemem rejestracji. Typ użytkowy opisuje predyspozycje i wygląd grupy psów zanim jeszcze formalnie staną się odrębną rasą, a przypadkowa krzyżówka dwóch ras sama w sobie nie tworzy nowej rasy bez dalszego, konsekwentnego procesu.
Jak powstają rasy psów krok po kroku
Cel i dobór psów wyjściowych. Hodowcy wybierają psy wyjściowe pod kątem konkretnego celu, na przykład pracy użytkowej albo określonego wyglądu.
Utrwalanie typu przez pokolenia. Kolejne pokolenia kojarzy się selektywnie, żeby ustabilizować pożądane cechy wyglądu i charakteru.
Zamknięta księga rodowodowa. W pewnym momencie księga rodowodowa zostaje zamknięta dla nowych, niepowiązanych psów, co formalnie oddziela rasę od jej przodków.
Jak powstaje nowa rasa psa dziś. Współczesny proces przebiega podobnie, choć jest dziś dodatkowo formalizowany przez wymogi organizacji kynologicznych. Konkretne rasy, z których wywodzi się doberman, opisujemy w osobnym artykule, bez powtarzania tej listy tutaj.
Wzorzec rasy i klub: dokumenty, które tworzą rasę
Wzorzec rasy opisuje pożądany wygląd, sposób poruszania się, usposobienie oraz wady dyskwalifikujące, a jego autorem i opiekunem jest zwykle klub rasy powstały wokół danej grupy psów. Przykładem takiego dokumentu jest wzorzec FCI nr 143, opisujący dobermana. Klub rasy odpowiada też za dalsze aktualizacje wzorca w miarę potrzeb.
Kiedy rasa psa zostaje uznana w kraju pochodzenia
Zanim rasa trafi pod skrzydła FCI, musi zostać uznana przez krajową organizację kynologiczną kraju pochodzenia. W Polsce tę rolę pełni ZKwP. Niektóre rasy pozostają uznane tylko na poziomie krajowym, bez dalszego uznania międzynarodowego.
Uznanie rasy przez FCI: tymczasowe i ostateczne
Zgodnie z regulaminem FCI o uznanie rasy występuje krajowa organizacja członkowska, a proces przebiega dwuetapowo: najpierw uznanie tymczasowe, a po spełnieniu warunków określonych w regulaminie, dotyczących między innymi liczby psów, linii i pokoleń, uznanie ostateczne. Dokładne progi liczbowe warto sprawdzić bezpośrednio w aktualnym regulaminie FCI, bo mogą ulegać zmianom. Uznanie ostateczne wiąże się między innymi z możliwością zdobywania międzynarodowych tytułów wystawowych.
Najmłodsze rasy psów uznane przez FCI
FCI regularnie uznaje kolejne rasy, a aktualną listę najnowszych uznań najlepiej sprawdzić bezpośrednio w komunikatach publikowanych przez tę organizację. Rasy te zwykle łączy podobna droga: udokumentowane kolejne pokolenia, odpowiednia liczebność populacji oraz wyrównany, powtarzalny typ.
Doberman jako przykład: jak ten proces wyglądał w XIX wieku
Klub rasy i pierwszy wzorzec dobermana powstały jeszcze zanim istniała FCI, co pokazuje, że proces formowania rasy toczył się na długo przed dzisiejszymi, sformalizowanymi procedurami międzynarodowymi. Pełną historię tego procesu opisujemy w filarze o historii rasy doberman, bez powtarzania tu listy konkretnych przodków rasy.
Doberman ma ponad stuletni wzorzec. Zobacz cztery szczenięta z Export Pedigree FCI. Zobacz szczenięta.
Etapy powstawania i uznawania rasy
Etap | Co się dzieje | Kto decyduje | Dokument | Jak to wyglądało u dobermana |
|---|---|---|---|---|
Cel i selekcja | dobór psów wyjściowych pod konkretny cel | miłośnicy i hodowcy rasy | brak formalnego dokumentu | dobór psów pod kątem czujności i posłuszeństwa |
Utrwalanie typu | selektywne kojarzenie kolejnych pokoleń | hodowcy | zapiski hodowlane | stopniowe ustalanie typu na przełomie XIX i XX wieku |
Zamknięta księga rodowodowa | zamknięcie księgi dla niepowiązanych psów | klub rasy | księga rodowodowa | powstanie pierwszej księgi rodowodowej rasy |
Wzorzec | spisanie oczekiwanego wyglądu i usposobienia | klub rasy | wzorzec rasy | pierwszy wzorzec rasy, później zastąpiony wzorcem FCI nr 143 |
Uznanie krajowe | formalne uznanie w kraju pochodzenia | krajowa organizacja kynologiczna | decyzja organizacji krajowej | uznanie przez organizację kraju pochodzenia |
Zgłoszenie do FCI | wniosek o uznanie rasy | krajowa organizacja członkowska FCI | wniosek do FCI | zgłoszenie po powstaniu FCI w 1911 roku |
Uznanie tymczasowe i ostateczne | spełnienie warunków regulaminu FCI | FCI | decyzja FCI | uznanie w ramach struktur FCI |
Ciekawostka. FCI powstała w 1911 roku, kilkanaście lat po utworzeniu pierwszego klubu rasy dobermana.
Najczęstsze pytania
Czy każda organizacja kynologiczna uznaje te same rasy?
Nie, poszczególne organizacje, takie jak FCI, AKC czy The Kennel Club, mają własne, niezależne listy uznanych ras, które mogą się między sobą różnić.
Czy mieszaniec dwóch ras może stać się nową rasą?
Teoretycznie tak, o ile przez wiele pokoleń zostanie ustalony powtarzalny, wyrównany typ, powstanie zamknięta księga rodowodowa i wzorzec, a następnie rasa przejdzie formalny proces uznania.
Ile ras psów uznaje dziś FCI?
Aktualną liczbę uznanych ras najlepiej sprawdzić bezpośrednio na stronie FCI, bo lista ta zmienia się w miarę uznawania kolejnych ras.
Czy rasa może stracić uznanie?
Cofnięcie uznania rasy zdarza się rzadko i zależy od decyzji odpowiedniej organizacji kynologicznej, dlatego szczegółowe przypadki warto sprawdzać bezpośrednio u źródła.
Zapisz się na listę oczekujących na kolejny miot. Zapisz się. O tym, jak czytać rodowód wydany według zasad FCI, piszemy w osobnym artykule. Szczenięta z naszej oferty mają dokumentację zgodną z Export Pedigree FCI, którą znajdziesz w sekcji dokumentacji.
Źródła
- FCI: regulamin uznawania ras, nomenklatura, historia organizacji
- ZKwP: rola w uznawaniu ras
- Wzorzec FCI nr 143 jako przykład wzorca
- PubMed: genetyka powstawania ras
- Literatura kynologiczna