Kształtowanie zachowań u psa polega na nagradzaniu małych kroków do celu. Zobacz, jak zaplanować shaping, łapać zachowania i nie zniechęcić psa.
Kształtowanie zachowań u psa, zwane też shapingiem, to technika, w której nie pokazujesz psu gotowego ruchu, tylko nagradzasz kolejne, coraz bliższe mu kroki. Pies sam proponuje zachowania i uczy się, które z nich się opłacają. Działa najlepiej, gdy pies zna już marker, a Ty masz przed sesją rozpisany plan kroków. O wychowaniu dobermana od szczeniaka piszemy szerzej w osobnym filarze.
W skrócie- Shaping to nagradzanie przybliżeń do docelowego zachowania, a nie wabienie ani fizyczne ustawianie psa.- Plan kroków spisujesz przed sesją, poprzeczkę podnosisz, gdy pies zalicza krok w większości prób.- Łapanie zachowań to nagradzanie gotowego ruchu, który pies robi sam z siebie, na przykład przeciągnięcia.- Frustracja pokazuje się szybko: szczekanie, odchodzenie, rzucanie się na opiekuna, wtedy obniżasz kryterium.
Kształtowanie zachowań u psa: przybliżenia zamiast wabienia
W kształtowaniu nagradzasz kolejne przybliżenia do celu, w odróżnieniu od wabienia jedzeniem, prowadzenia ręką czy fizycznego ustawiania psa w danej pozycji. Wybór metody zależy od konkretnego zachowania i tego, jak szybko chcesz do niego dojść.
Free shaping a shaping z planem
Free shaping polega na pracy bez żadnych podpowiedzi, w którym to pies samodzielnie proponuje kolejne ruchy, natomiast shaping z ustawieniem otoczenia wykorzystuje na przykład matę czy przedmiot, który ukierunkowuje propozycje psa. Free shaping nie zawsze jest dobrym wyborem, zwłaszcza gdy pies łatwo się frustruje lub jest bardzo młodym szczeniakiem.
Plan kroków: jak go rozpisać przed sesją
Zapisywanie kryteriów. Dla ćwiczenia „pies kładzie się na macie” kolejne kryteria mogą obejmować spojrzenie na matę, postawienie łapy na macie, cztery łapy na macie i wreszcie leżenie.
Kiedy podnieść, a kiedy obniżyć poprzeczkę. Poprzeczkę podnosisz, gdy pies zalicza dany krok w większości prób w serii, a obniżasz, gdy wyraźnie mu się to nie udaje.
Łapanie zachowań u psa: nagradzanie tego, co pies robi sam
Ukłon przy przeciąganiu się, położenie głowy na łapach czy odwrócenie wzroku od jedzenia to przykłady zachowań, które można złapać i nagrodzić. Sygnał słowny dodajesz dopiero wtedy, gdy dane zachowanie powtarza się regularnie.
Pierwsze ćwiczenie: pudełko albo mata
Sesja przebiega krok po kroku: miejsce podania nagrody wpływa na kolejne propozycje psa, sesje trwają krótko, a wyniki warto zapisywać, żeby śledzić postępy między spotkaniami.
Pies przeciąga się w pozycji ukłonu, zachowanie do złapania i nagrodzenia
Frustracja i pies, który nic nie proponuje
Szczekanie, odchodzenie od miejsca ćwiczenia czy rzucanie się na opiekuna to sygnały frustracji. Reset przez rzucony w bok smakołyk, obniżenie kryterium oraz krótka przerwa zwykle pomagają wrócić do spokojnej pracy. Pies bierny, który niczego nie proponuje, potrzebuje nagradzania każdego, nawet najmniejszego ruchu, żeby zbudować odwagę do dalszego próbowania.
Co shaping daje dobermanowi w codzienności
Kształtowanie buduje pewność siebie i wytrwałość w rozwiązywaniu zadań, co przydaje się przy wejściu do klatki transportowej, spokojnym leżeniu na macie czy współpracy podczas pielęgnacji, opisanej szerzej w osobnym artykule. Więcej sztuczek do nauczenia metodą kształtowania opisujemy w osobnym artykule.
Zobacz stronę Malinowej i jej Obserwacje opiekuna. Zobacz stronę Malinowej.
Szablon planu kształtowania
Tabela
Szablon planu kształtowania
| Krok | Kryterium | Liczba prób w serii | Decyzja |
|---|---|---|---|
| 1 | Spojrzenie na matę | 5 | dalej lub zostań |
| 2 | Łapa na macie | 5 | dalej lub zostań |
| 3 | Cztery łapy na macie | 5 | dalej lub zostań |
| 4 | Siad na macie | 5 | dalej lub zostań |
| 5 | Leżenie na macie | 5 | dalej lub zostań |
Źródło: opracowanie własne
Pusty wzór do wydruku: krok, kryterium, miejsce podania nagrody, liczba prób w serii, wynik, decyzja: dalej, zostań lub cofnij.
Ciekawostka. Termin „kształtowanie” wprowadził B.F. Skinner, który w latach 40. XX wieku uczył tą metodą gołębie między innymi obracania się w miejscu i opisał tę technikę w pracach o warunkowaniu instrumentalnym.
Najczęstsze pytania
Czy shaping z psem wymaga klikera?
Nie, choć kliker bardzo ułatwia precyzyjne oznaczanie momentu właściwego zachowania. Więcej o warunkowaniu klikera piszemy w osobnym artykule.
Ile trwa nauczenie psa zachowania metodą kształtowania?
Czas zależy od złożoności zachowania, doświadczenia psa i regularności sesji, dlatego trudno podać tu jedną uniwersalną liczbę.
Czy kształtowanie nadaje się dla szczeniaka?
Tak, o ile sesje są krótkie, a kryteria dopasowane do możliwości młodego psa, kształtowanie dobrze sprawdza się już u szczeniąt.
Czy można łączyć shaping z wabieniem?
Tak, wiele osób łączy obie metody w zależności od zachowania i etapu nauki, choć czyste kształtowanie ma swoje odrębne zalety w budowaniu inicjatywy psa.
Czy shaping pomaga psom nieśmiałym?
Może pomóc, bo uczy psa, że jego własne propozycje się opłacają, co bywa cenne przy budowaniu pewności siebie u psów nieśmiałych, choć tempo pracy warto wtedy dodatkowo spowolnić.
Szukasz szczeniaka na później? Sprawdź informacje o kolejnym miocie. Zapisz się. Zobacz szczenięta dobermana, które szukają domu. Zobacz szczenięta.
Źródła
- Literatura z historii analizy zachowania: Skinner o kształtowaniu
- Merck Veterinary Manual: techniki modyfikacji zachowania
- PubMed: badania nad frustracją i przewidywalnością nagrody w szkoleniu psów
- AVSAB: szkolenie oparte na nagrodach