Jak psy komunikują się ze sobą: postawa, zapach i dźwiękJak psy komunikują się ze sobą: postawa, zapach i dźwięk

Jak psy komunikują się ze sobą? Łączą trzy kanały: mowę ciała (postawa, ogon, uszy, wzrok), zapach (obwąchiwanie, znakowanie) i dźwięki (warczenie, szczekanie, skomlenie). Sygnały zawsze czyta się razem i w kontekście. Zrozumienie tego języka pomaga ocenić, czy spotkanie Twojego dobermana z innym psem przebiega dobrze. Pełny opis socjalizacji dobermana znajdziesz w filarze socjalizacja dobermana.

W skrócie- Psy porozumiewają się trzema kanałami naraz: wzrokowym, zapachowym i dźwiękowym.- Zapach niesie informacje, których nie widzisz; obwąchiwanie to przedstawienie się, a nie niegrzeczność.- Zabawa ma własne sygnały, na przykład ukłon zabawowy, które mówią, że to, co pies zrobi dalej, jest zabawą.- Psy odróżniają różne rodzaje warczenia i reagują na nie inaczej.- Wygląd psa, na przykład długość ogona czy kształt uszu, zmienia to, jak odbierają go inne psy.

Psy nigdy nie polegają wyłącznie na jednym sygnale. Odczytują postawę ciała, zapach i dźwięk jednocześnie, a znaczenie każdego z nich zależy od kontekstu i pozostałych sygnałów. Ten tekst opisuje, jak psy rozmawiają między sobą, a nie jak człowiek może czytać mowę ciała własnego psa, co jest osobnym, choć powiązanym tematem.

Wysokość i napięcie ciała

Wyprostowana, napięta sylwetka zwykle sygnalizuje pewność siebie lub czujność, a niska, rozluźniona postawa oznacza spokój lub uległość. Pomiędzy tymi skrajnościami mieści się wiele niuansów, które psy odczytują znacznie precyzyjniej niż ludzkie oko.

Ogon: wysokość, ruch i kierunek merdania

Wysokość, w jakiej pies trzyma ogon, oraz sposób jego poruszania niosą osobną warstwę informacji. Badania (Quaranta i in. 2007) sugerują, że kierunek asymetrii merdania ogonem może być związany z różnymi stanami emocjonalnymi, a inne badanie (Siniscalchi i in. 2013) pokazało, że psy obserwujące taką asymetrię reagowały inaczej w zależności od kierunku wychylenia.

Wzrok: patrzenie wprost i odwracanie wzroku

Bezpośrednie, długie patrzenie bywa odbierane jako wyzwanie lub konfrontacja, podczas gdy odwrócenie wzroku często pełni funkcję sygnału rozładowującego napięcie w kontakcie z drugim psem.

Obwąchiwanie okolic ogona i pyska to dla psów odpowiednik wymiany wizytówek: gruczoły okołoodbytowe i inne źródła zapachu niosą informacje niedostępne dla ludzkiego węchu. Dodatkowym narzędziem jest narząd lemieszowo-nosowy, wyspecjalizowana struktura wykrywająca subtelne sygnały chemiczne. Znakowanie moczem oraz drapanie ziemi po załatwieniu potrzeby to kolejne sposoby zostawiania informacji, częściowo zapachowej, a częściowo widocznej dla innych psów.

Różne rodzaje warczenia niosą różne znaczenia, co potwierdziło badanie Faragó i współpracowników z 2010 roku: psy inaczej reagowały na nagranie warczenia związanego z obroną jedzenia niż na warczenie zarejestrowane podczas zabawy. Szczekanie z kolei zmienia swoje znaczenie w zależności od sytuacji, w jakiej występuje, a skomlenie i wycie pełnią zwykle inne funkcje komunikacyjne, związane odpowiednio z dyskomfortem lub kontaktem na odległość.

Typowe, spokojne powitanie dwóch psów przebiega łukiem, a nie na wprost, kończy się wzajemnym obwąchaniem i możliwością spokojnego odejścia którejkolwiek ze stron. Lizanie pyska drugiego psa wywodzi się z zachowania szczeniąt wobec dorosłych osobników i pełni funkcję uspokajającą. Powitanie zaczyna źle rokować, gdy jeden z psów podchodzi na wprost, sztywnieje albo zawisa nad drugim psem, co bywa odbierane jako sygnał konfrontacyjny. Praktyczne wskazówki, jak prowadzić pierwsze spotkania szczeniaka z innymi psami, opisujemy w artykule socjalizacja szczeniaka z innymi psami.

Badania Marca Bekoffa nad zachowaniem psowatych opisują tak zwane metasygnały, czyli komunikaty informujące, że kolejne zachowanie, choćby wyglądające agresywnie, jest w rzeczywistości zabawą. Najbardziej znanym z nich jest ukłon zabawowy: przednia część ciała opuszczona, tylna uniesiona, często z przesadnymi, „sprężynującymi” ruchami i otwartym, rozluźnionym pyskiem. Dzięki takim sygnałom gonitwa czy udawane zapasy pozostają zabawą, a nie przeradzają się w konflikt.

Wygląd psa wpływa na to, jak łatwo inne psy odczytują jego sygnały. Krótka sierść dobermana ułatwia dostrzeżenie napięcia mięśni, ale ułożenie uszu, naturalnych lub kopiowanych, bywa mniej czytelne niż u ras o innym typie uszu. Badanie z użyciem modelu psa o różnej długości ogona (Leaver i Reimchen 2008) sugeruje, że długość ogona może wpływać na to, jak inne psy interpretują zbliżającego się osobnika. Praktyczny wniosek dla opiekuna to spokojne, powolne podejście do nowych spotkań i danie obu psom czasu na obwąchanie się, zanim oceni się, czy kontakt przebiega dobrze. Pełny opis wyglądu rasy znajdziesz w filarze doberman: opis rasy.

Słownik psiej rozmowy

Powitanie dwóch psów: 5 kroków

1. Zbliżanie się łukiem, nie na wprost.
2. Krótkie zatrzymanie na bezpieczny dystans.
3. Wzajemne obwąchanie okolic pyska i ogona.
4. Obserwacja sygnałów: luźne ciało i zamiana ról to dobry znak.
5. Możliwość spokojnego odejścia dla obu psów.

Warto zareagować, gdy jeden pies wyraźnie ignoruje sygnały drugiego, gdy pojawia się osaczanie, nachalność mimo wyraźnych sygnałów dyskomfortu albo gdy ciało któregoś z psów wyraźnie sztywnieje. Najlepszym sposobem przerwania takiej sytuacji jest spokojne przywołanie własnego psa i oddalenie się, bez szarpania smyczą, które mogłoby dodatkowo podnieść napięcie. Więcej o sygnałach uspokajających i oznakach stresu piszemy w artykule sygnały uspokajające psa, a o tym, czym jest spokojna obojętność wobec obcych psów jako cel socjalizacji, w artykule neutralność psa: cel socjalizacji.

Chcesz obserwować, jak szczeniak uczy się psiego języka? Zobacz cztery szczenięta dobermana i ich Obserwacje opiekuna, w tym Złotą. Zobacz szczenięta.

Ciekawostka. W eksperymencie psy rzadziej sięgały po kość, gdy z głośnika odtwarzano warczenie psa pilnującego jedzenia, niż gdy odtwarzano warczenie nagrane w innych sytuacjach, na przykład podczas zabawy.

Czy psy różnych ras rozumieją się tak samo dobrze?

Ogólne mechanizmy komunikacji są wspólne dla wszystkich psów, ale różnice w budowie, na przykład długość ogona czy kształt uszu, mogą nieznacznie utrudniać odczytywanie niektórych sygnałów między rasami o bardzo różnym wyglądzie.

Czy psy rozumieją szczekanie innych psów z nagrań lub telewizji?

Reakcje na nagrane dźwięki bywają słabsze niż na żywy kontakt, choć niektóre psy reagują zainteresowaniem lub czujnością na szczekanie odtwarzane z urządzeń.

Dlaczego pies kładzie łapę lub głowę na grzbiecie innego psa?

Taki gest może mieć różne znaczenie w zależności od kontekstu, od elementu zabawy po sygnał związany z kontrolą przestrzeni, dlatego zawsze warto oceniać go razem z resztą mowy ciała obu psów.

Czy pies wychowany bez innych psów zna psi język?

Podstawy komunikacji są w dużej mierze wrodzone, ale brak wczesnego kontaktu z innymi psami może utrudniać płynne posługiwanie się tym językiem i prawidłowe odczytywanie subtelniejszych sygnałów.

Czy psy porozumiewają się przez ogrodzenie tak samo jak na wolnej przestrzeni?

Ogrodzenie ogranicza możliwość swobodnego podejścia łukiem i odejścia, co może zniekształcać typowy przebieg komunikacji i czasem prowadzić do większego napięcia niż przy kontakcie bez przeszkody.

Planujesz dobermana w późniejszym terminie? Zostaw kontakt, a damy Ci znać o kolejnym miocie.

• Faragó i in., Animal Behaviour 2010
• Siniscalchi i in., Current Biology 2013; Quaranta i in., Current Biology 2007
• Bekoff: badania nad sygnałami zabawy u psowatych (PubMed)
• Leaver i Reimchen, Behaviour 2008
• Merck Veterinary Manual lub VCA: komunikacja zapachowa, narząd lemieszowo-nosowy