Czy pies czuje winę, gdy wracasz do zniszczonej poduszki? Badania nad „miną winowajcy” pokazują, że pies reaguje na Ciebie, nie na przewinienie.
Czy pies czuje winę? Badania nad miną winowajcy, między innymi praca Horowitz z 2009 roku, wskazują, że spuszczony wzrok, uszy po sobie i podkulony ogon są reakcją na zachowanie opiekuna, a nie dowodem, że pies wie, że zrobił źle. Dlatego kara po fakcie nie uczy psa niczego o przewinieniu. Więcej o tym, jak interpretować zachowanie dobermana, piszemy w osobnym filarze.
W skrócie- Mina winowajcy to zestaw sygnałów uspokajających: odwrócony wzrok, uszy po sobie, niska postawa, oblizywanie.- W eksperymencie Horowitz z 2009 roku mina zależała od tego, czy opiekun karcił psa, a nie od tego, czy pies złamał zakaz.- Kolejne badania pokazały, że opiekunowie nie potrafią na podstawie powitania ocenić, czy pies coś przeskrobał.- Zamiast kary po fakcie: spokojne sprzątanie, zapobieganie i zaspokojenie potrzeby, która stała za szkodą.
Jak wygląda mina winowajcy u psa
Odwrócony wzrok, uszy przy głowie, obniżona głowa i ciało, oblizywanie, podawanie łapy, przewracanie się na bok oraz ogon trzymany nisko lub pod brzuchem składają się na typową minę winowajcy. Wszystkie te elementy należą do sygnałów uspokajających, których celem jest złagodzenie napięcia w sytuacji, a nie wyraz świadomości przewinienia.
Eksperyment Horowitz 2009: co wywołuje minę winowajcy
W badaniu Horowitz z 2009 roku opiekun zakazywał psu zjedzenia smakołyku i wychodził z pokoju, a badacz po jego powrocie informował go, że pies zjadł smakołyk albo nie, niezależnie od tego, co faktycznie się wydarzyło. Najsilniejszą minę winowajcy pokazywały psy, które zostały skarcone, także te, które w rzeczywistości w ogóle nie ruszyły smakołyku, co wskazuje, że mina zależała od reakcji opiekuna, a nie od faktycznego zachowania psa.
Czy pies wie, że zrobił źle: kolejne badania
Praca Hechta, Miklósiego i Gácsiego z 2012 roku pokazała, że opiekunowie nie potrafili na podstawie samego powitania rozpoznać, czy pies złamał wcześniej ustaloną zasadę. Późniejsze badanie Ostojić, Tkalčić i Claytona z 2015 roku analizowało, jak dowody przewinienia wpływają na ocenę opiekunów, choć szczegóły tej pracy warto zweryfikować bezpośrednio w publikacji źródłowej.
Schemat eksperymentu Horowitz 2009 z zakazanym smakołykiem
Elementy miny winowajcy i ich znaczenie
Tabela
Elementy miny winowajcy i ich znaczenie
| Co widzisz | Ludzka interpretacja | Interpretacja behawioralna |
|---|---|---|
| odwrócony wzrok | poczucie winy | sygnał uspokajający |
| uszy po sobie | wstyd | reakcja na napięcie w sytuacji |
| oblizywanie się | przeprosiny | sygnał uspokajający |
| niska postawa ciała | świadomość winy | próba złagodzenia konfliktu |
| przewrót na bok | poddanie się | sygnał uspokajający |
| ogon pod brzuchem | strach przed karą | reakcja na ton głosu lub postawę opiekuna |
Źródło: PubMed: Horowitz A. 2009, Behavioural Processes
Czy pies czuje winę jako emocję
Emocje podstawowe, takie jak strach czy radość, różnią się od emocji złożonych, wymagających oceny własnego zachowania wobec przyjętych norm. Obecny stan wiedzy nie dostarcza dowodów na poczucie winy u psów, ale nie pozwala też go całkowicie wykluczyć. Praktyczny wniosek dla opiekuna jest jednak taki sam niezależnie od odpowiedzi na to pytanie: kara po fakcie nie uczy psa niczego przydatnego.
Czy pies robi na złość
Zniszczenia i nieczystość wynikają zwykle z nudy, lęku, nadmiaru energii lub niezaspokojonej potrzeby, a nie z chęci zemsty czy zrobienia komuś na złość. Więcej o tym, czy doberman robi na złość, piszemy w osobnym artykule, a szczegółowe przyczyny konkretnych zachowań opisują osobne teksty.
Co zrobić zamiast karania po fakcie
Spokojne sprzątanie bez komentarza, lepsze zarządzanie przestrzenią, na przykład bramki i schowane przedmioty, więcej ruchu i zajęć umysłowych oraz nagradzanie pożądanego zachowania dokładnie w chwili, gdy się dzieje, to skuteczniejsze podejście niż kara po fakcie. Mina winowajcy oznacza w praktyce uspokój się, a nie przepraszam. Więcej o tym, dlaczego doberman niszczy w domu, i o wychowaniu dobermana metodami pozytywnymi piszemy w osobnych artykułach.
Poznaj szczenięta dobermana i zajrzyj do ich Obserwacji opiekuna. Zobacz szczenięta.
Ciekawostka. W badaniu Horowitz z 2009 roku najwyraźniejszą minę winowajcy pokazywały psy, które posłusznie nie zjadły smakołyku, a mimo to zostały skarcone przez opiekuna.
Najczęstsze pytania
Czy pies pamięta, co zrobił kilka godzin temu?
Pamięć psów działa inaczej niż ludzka, dlatego trudno założyć, że pies wiąże swoje wcześniejsze zachowanie z reakcją opiekuna po dłuższym czasie.
Dlaczego pies chowa się, gdy wracam do domu?
Zwykle reaguje na Twój ton głosu, mowę ciała lub wcześniejsze doświadczenia związane z powrotem opiekuna, a nie na świadomość konkretnego przewinienia.
Czy pies rozumie, kiedy na niego krzyczę?
Rozpoznaje zmianę tonu głosu i postawy ciała jako sygnał napięcia, ale niekoniecznie rozumie treść i powód krzyku w taki sposób, jak zakłada człowiek.
Czy psy odczuwają wstyd lub zazdrość?
Nie ma jednoznacznych dowodów na obecność tych złożonych emocji u psów, choć niektóre zachowania bywają przez ludzi interpretowane w ten sposób.
Czy podkulony ogon zawsze oznacza strach?
Nie zawsze, podkulony ogon może towarzyszyć różnym stanom emocjonalnym, dlatego warto oceniać go razem z resztą postawy ciała i kontekstem sytuacji.
Sprawdź informacje o kolejnym miocie. Dołącz do listy.
Źródła
- PubMed: Horowitz A. 2009, Behavioural Processes (guilty look)
- PubMed: Hecht J., Miklósi Á., Gácsi M. 2012, Applied Animal Behaviour Science
- PubMed: Ostojić L., Tkalčić M., Clayton N. S. 2015, Behavioural Processes (do weryfikacji)
- AVSAB: Position Statement on Humane Dog Training