Choroba von Willebranda (vWD) u dobermana: dziedziczenie, objawy i test genetycznyChoroba von Willebranda (vWD) u dobermana: dziedziczenie, objawy i test genetyczny

Choroba von Willebranda u dobermana (vWD) to dziedziczne zaburzenie krzepnięcia krwi. U tej rasy występuje typ 1: czynnika von Willebranda jest we krwi za mało, a przebieg jest zwykle łagodny lub umiarkowany. Wiele psów z wariantem genu nigdy nie krwawi, dlatego najważniejsze jest, żeby lekarz weterynarii wiedział o chorobie przed zabiegiem.

Poniżej wyjaśniamy, czym jest vWD, jak się dziedziczy, co oznaczają wyniki testu genetycznego i jak wygląda przygotowanie psa do zabiegu.

Czynnik von Willebranda (vWF) to białko osocza. Działa jak klej: przytwierdza płytki krwi do uszkodzonej ściany naczynia, czyli uruchamia pierwszy etap tamowania krwawienia. Przy okazji przenosi we krwi czynnik VIII krzepnięcia.

vWD to najczęstsza dziedziczna skaza krwotoczna u psów. Opisano ją u prawie wszystkich ras i u mieszańców. U kilku ras, także u dobermana, występuje często, a wiele psów choruje bez objawów.

U dobermana występuje typ 1. Wiąże się go z konkretnym wariantem genu VWF, zapisywanym jako c.7437G>A. To zmiana jednej „litery” w DNA, która zaburza odczytywanie genu. W efekcie powstaje mniej prawidłowego czynnika. Ten sam wariant występuje też u innych ras, na przykład u berneńskiego psa pasterskiego, pudla i manchester teriera.

Wariant jest u dobermanów częsty. W badaniu 89 dobermanów z Argentyny (Crespi i in., 2018) stanowił 41% kopii genu, a jedną lub dwie kopie miało 64% psów. W dużym badaniu genetycznym psów, głównie z USA (Donner i in., 2023; autorzy pracują w firmie wykonującej testy DNA), było to u dobermanów ok. 37% kopii genu. Recenzowanych danych z Polski ani z innych krajów Europy nie znaleźliśmy.

Wariant dziedziczy się autosomalnie, czyli tak samo u psów i u suk. Pies dostaje po jednej kopii genu od każdego z rodziców, więc może mieć zero, jedną albo dwie kopie wariantu.

Źródła różnią się jednak w opisie modelu dziedziczenia. Laboratorium Uniwersytetu Kalifornijskiego w Davis (UC Davis VGL), Merck Veterinary Manual i badanie z 2018 roku opisują je jako dominujące z niepełną penetracją: objawy mogą mieć psy z jedną i z dwiema kopiami, w różnym nasileniu. Część materiałów, na przykład Cornell Riney Canine Health Center, mówi o dziedziczeniu recesywnym. Badanie 102 dobermanów z 2001 roku wskazało, że wzorzec jest bardziej złożony niż prosta cecha recesywna.

Co wynika wspólnie ze wszystkich źródeł? Dwie kopie to zwykle najniższy poziom czynnika i największe ryzyko. Przy jednej kopii pies zwykle nie ma objawów, choć bywają łagodne.

Zapis zależy od laboratorium. Ten sam wynik może wyglądać na przykład jak G/A albo N/vWD1.

Genotyp nie przesądza o chorobie. W badaniu z Argentyny objawy miało 6 z 27 psów z jedną kopią i 2 z 5 psów z dwiema kopiami, a żaden z 9 psów bez wariantu. To mała próba, ale dobrze pokazuje, że wynik testu mówi o ryzyku, a nie o tym, jak pies będzie żył.

Typowe są przedłużone krwawienia, zwłaszcza z błon śluzowych:

• krwawienia z dziąseł i z nosa,
• krew w moczu i krwawienia z dróg moczowo-płciowych; w danych z USA u dobermanów były najczęstsze,
• krwawienia z przewodu pokarmowego,
• przedłużone krwawienie przy wymianie zębów,
• przedłużone krwawienie po zastrzyku, pobraniu krwi albo zabiegu, na przykład po usunięciu wilczych pazurów, sterylizacji, kastracji czy ekstrakcji zęba,
• u suk krwawienia z dróg rodnych i nadmierne krwawienie po porodzie.

Siniaki i drobne wybroczyny na skórze zwykle się nie pojawiają. Część psów krwawi dopiero przy zabiegu albo urazie, dlatego choroba często ujawnia się u dorosłego psa. W danych z USA średni wiek rozpoznania u dobermanów wynosił 4,6 roku, w danych z Australii mediana 3 lata.

Krwawienia mogą nasilać inne choroby, infekcje i niektóre leki, na przykład część leków przeciwzapalnych. Jeśli zauważysz krwawienie, które nie ustaje, skontaktuj się z lekarzem weterynarii.

Test genetyczny (DNA)

Test wykrywa wariant i pokazuje, ile ma go pies: zero, jedną czy dwie kopie. Wynik jest stały przez całe życie i nie zależy od cieczki, stresu ani choroby, więc test robi się raz. Materiałem jest wymaz z policzka albo krew, a ponieważ DNA się nie zmienia, badanie można wykonać w dowolnym wieku. Przykładem testu z laboratorium uczelnianego jest test vWD typu 1 w UC Davis VGL.

Test nie przewiduje jednak, czy i jak mocno pies będzie krwawił.

Badania krzepnięcia

• vWF:Ag pokazuje, ile czynnika krąży we krwi w danej chwili. Potwierdza niedobór, ale wynik się waha, na przykład w czasie cieczki, ciąży albo choroby. Wynik interpretuje lekarz razem z laboratorium.
• BMBT, czyli czas krwawienia z błony śluzowej. Lekarz robi małe nacięcie na wewnętrznej stronie górnej wargi i mierzy, jak długo krwawi. To szybki test przesiewowy, ale nie jest swoisty dla vWD i słabo przewiduje ryzyko krwawienia.
• PT i aPTT, czyli ogólne testy krzepnięcia, są w vWD zwykle prawidłowe.

Badania się uzupełniają: test DNA mówi o genach, a poziom czynnika i badanie kliniczne o tym, co dzieje się z psem teraz.

Najważniejsza zasada: powiedz lekarzowi weterynarii o vWD albo o wyniku testu przed każdym zabiegiem, także przed ekstrakcją zęba, i przed podaniem nowych leków. Wynik warto trzymać w dokumentacji psa i pokazywać każdemu nowemu lekarzowi.

Lekarz, który wie o chorobie, może zlecić badania krzepnięcia i przygotować psa do zabiegu. W źródłach opisuje się między innymi lek zwiększający uwalnianie czynnika (desmopresynę, która działa u części psów) oraz preparaty krwiopochodne, takie jak krioprecypitat czy osocze. O tym, co i kiedy podać, decyduje lekarz.

Planowy zabieg jest możliwy. W badaniu 16 suk rasy doberman z vWD, odpowiednio przygotowanych do sterylizacji, u żadnej nie wystąpiło krwawienie po zabiegu. Leczenia przyczynowego nie ma, ale przy właściwym postępowaniu wiele psów z vWD żyje normalnie.

Doberman bywa też obciążony innymi chorobami dziedzicznymi, na przykład kardiomiopatią rozstrzeniową (DCM). Jeśli dopiero poznajesz tę rasę, zacznij od tekstu o tym, jakie są charakter i potrzeby dobermana.

Czy nosiciel vWD choruje?

Najczęściej nie, ale może. Pies z jedną kopią wariantu może mieć obniżony poziom czynnika i czasem łagodne krwawienia. W badaniu z Argentyny objawy miało 6 z 27 takich psów. Dlatego wynik „nosiciel” też warto przekazać lekarzowi weterynarii.

Czy test DNA na vWD trzeba powtarzać?

Nie. DNA się nie zmienia, więc jeden wiarygodny wynik wystarczy na całe życie psa. Zmienia się natomiast poziom czynnika we krwi, dlatego lekarz może chcieć go sprawdzić, na przykład przed zabiegiem.

Czy psa z vWD można bezpiecznie operować?

Tak, jeśli lekarz wie o chorobie i przygotuje psa. Może zlecić badania krzepnięcia i podać przed zabiegiem leki lub preparaty krwiopochodne. Opisano na przykład planowe sterylizacje dobermanów z vWD bez krwawienia po zabiegu.

Czy vWD ma związek z tarczycą?

Hormony tarczycy nie leczą vWD. Według Merck Veterinary Manual lewotyroksyna nie pomaga w tej chorobie, a może ją nawet nasilić. W badaniu z podwójnie ślepą próbą u dobermanów z prawidłową czynnością tarczycy lek nie zmienił ani poziomu czynnika, ani czasu krwawienia.

• https://www.merckvetmanual.com/circulatory-system/hemostatic-disorders/platelet-disorders-in-animals
• https://www.vet.cornell.edu/animal-health-diagnostic-center/laboratories/comparative-coagulation/clinical-topics/canine-von-willebrand-disease
• https://www.vet.cornell.edu/departments-centers-and-institutes/riney-canine-health-center/canine-health-topics/von-willebrand-disease
• https://vcahospitals.com/know-your-pet/von-willebrands-disease-in-dogs
• https://vgl.ucdavis.edu/test/vwd-type-1
• https://omia.org/OMIA001057/9615/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6505864/
• https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC9997962/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/11277201/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10685679/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1607320/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/8534229/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/3499100/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29035661/
• https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/16095169/