Doberman, okres dojrzewania bez paniki: dlaczego pies nagle przestał słuchać, jak testuje granice i jak przejść przez bunt nastolatka krok po kroku.
Doberman w okresie dojrzewania to pies, który potrafi „zapomnieć” polecenia, częściej ignoruje opiekuna i mocniej reaguje na bodźce niż jeszcze kilka miesięcy wcześniej. To przejściowy etap rozwoju: przejdziesz przez niego spokojnie, jeśli uprościsz wymagania, zwiększysz zarządzanie otoczeniem i będziesz dalej konsekwentnie nagradzać, zamiast zaostrzać metody. Pełny przegląd zmian w zachowaniu dobermana na kolejnych etapach życia znajdziesz w osobnym filarze.
W skrócie- Gorsze posłuszeństwo w okresie dojrzewania jest normalne i dotyczy głównie relacji z opiekunem, a nie ogólnej inteligencji psa.- Zakres wieku dojrzewania różni się między psami; duże rasy, takie jak doberman, dojrzewają dłużej niż rasy małe.- Nie zaostrzaj metod: wróć do łatwiejszych kroków, częściej nagradzaj i ogranicz sytuacje, w których pies może popełnić błąd.- Nowe lęki pojawiające się w tym czasie to osobny temat, związany z drugim okresem lękowym.- Pies uspokaja się stopniowo, wraz z dojrzałością społeczną, a nie z dnia na dzień.
Doberman, okres dojrzewania: kiedy się zaczyna i ile trwa
Zakres wieku, w którym pies przechodzi przez okres dojrzewania, opisują źródła weterynaryjne i kynologiczne, takie jak AKC, DPCA i VCA, przy czym duże rasy, do których należy doberman, dojrzewają zwykle dłużej niż rasy małe.
Dojrzałość płciowa a dojrzałość społeczna. Warto rozróżnić dwa różne procesy: dojrzałość płciową, czyli zdolność do rozrodu, osiąganą stosunkowo wcześnie, oraz dojrzałość społeczną, czyli pełne ukształtowanie zachowania i emocjonalnej stabilności, która przychodzi znacznie później. To właśnie w tym drugim, dłuższym okresie mieści się cała trudność opisywana w tym artykule. Fizyczny rozwój szczeniaka miesiąc po miesiącu opisujemy szerzej w filarze o rozwoju szczeniaka dobermana.
Pies przestał słuchać: co dzieje się w głowie nastolatka
W tym okresie zachodzą jednocześnie zmiany hormonalne i dalszy rozwój mózgu, co przekłada się na typowe, pozorne „zapominanie” dobrze wcześniej znanych poleceń. To nie utrata wiedzy, tylko chwilowe pogorszenie zdolności do skupienia się na niej w obecności rozpraszających bodźców, szczególnie w relacji z własnym opiekunem.
Bunt nastolatka u psa: 6 typowych zachowań
Do najczęściej opisywanych zmian w tym okresie należą: wyraźnie gorsze przywołanie, powrót ciągnięcia na smyczy mimo wcześniejszego opanowania spokojnego chodzenia, o czym piszemy szerzej w artykule o ciągnięciu na smyczy, swoiste sprawdzanie, co w danej chwili „przejdzie” opiekunowi, więcej szczekania o charakterze alarmowym, silniejsze zainteresowanie zapachami i innymi psami podczas spacerów oraz ogólnie wyższy poziom pobudzenia w codziennych sytuacjach.
Jak przejść przez okres dojrzewania: plan na co dzień
Uprość wymagania i podnieś wartość nagród. Cofnięcie się do łatwiejszego poziomu komend, na którym pies odnosi pewny sukces, oraz sięgnięcie po bardziej atrakcyjne nagrody w trudniejszych warunkach realnie przyspiesza powrót do wcześniejszego poziomu posłuszeństwa.
Zarządzanie: długa linka i bezpieczne miejsca. W miejscach, gdzie przywołanie wcześniej działało bez zarzutu, warto tymczasowo wrócić do długiej linki treningowej, zamiast ryzykować całkowitą swobodę przy niepewnym już przywołaniu.
Rutyna, sen i zajęcia węchowe. Przewidywalny rytm dnia, odpowiednia ilość snu i regularne zajęcia angażujące węch pomagają ustabilizować pobudzenie psa. O tym, jak uczyć psa wyciszenia w praktyce, piszemy w artykule o nadpobudliwym dobermanie.
Krótkie i częste treningi. Kilka krótkich sesji dziennie działa skuteczniej niż rzadkie, długie treningi, bo lepiej dopasowuje się do wahającej się w tym okresie zdolności koncentracji psa.
Pies w okresie dojrzewania a nowe lęki
W tym czasie u części psów pojawiają się też nagłe obawy przed rzeczami, które wcześniej nie budziły żadnej reakcji. W takiej sytuacji nie warto zmuszać psa do konfrontacji z bodźcem: lepiej zwiększyć dystans i uważnie obserwować, jak reakcja zmienia się w czasie. To zjawisko wiąże się z tak zwanym drugim okresem lękowym, opisanym ogólnie w artykule o okresie lękowym u szczeniaka. Kontakty z innymi psami i obcymi ludźmi w tym okresie opisujemy szerzej w filarze o socjalizacji dobermana.
Każdy etap rozwoju łatwiej zrozumieć, gdy znasz psa od początku. Zobacz szczenięta dobermana i ich Obserwacje opiekuna. Zobacz szczenięta.
Kiedy doberman się uspokaja
Wyciszenie następuje stopniowo, wraz z osiąganiem dojrzałości społecznej, a nie nagle, z dnia na dzień. Różnice indywidualne między psami bywają w tym względzie znaczne, a na tempo wyciszania wpływają dodatkowo ilość snu, dostęp do zajęć angażujących umysł oraz przewidywalność codziennej rutyny. Nie warto oczekiwać w pełni spokojnego, ustabilizowanego psa zbyt wcześnie: to proces rozłożony na wiele miesięcy.
Pułapki okresu buntu: kary, pełna swoboda, rezygnacja z treningu
Kilka reakcji opiekuna zwykle wydłuża ten trudny okres zamiast go skracać: zaostrzanie metod szkoleniowych w odpowiedzi na pogorszone posłuszeństwo, danie psu zbyt dużej swobody bez smyczy mimo wyraźnie słabszego przywołania, całkowite porzucenie treningu w przekonaniu, że „i tak nic nie działa”, oraz przypisywanie psu złośliwości czy uporu tam, gdzie w rzeczywistości mamy do czynienia z naturalnym etapem rozwoju.
Kalendarz nastolatka
Etap | Typowe zachowania | Co upraszczasz | Na co uważasz |
|---|---|---|---|
Wczesne dojrzewanie | Pierwsze osłabienie przywołania, większa rozpraszalność | Poziom trudności komend | Zbyt szybkie zwiększanie swobody bez smyczy |
Szczyt okresu | Wyraźne testowanie granic, wyższe pobudzenie, możliwe nowe lęki | Długość i intensywność treningów | Karanie za sygnały lęku lub niepewności |
Wyciszanie | Stopniowy powrót wcześniejszego poziomu posłuszeństwa | Można ostrożnie podnosić wymagania | Zbyt szybki powrót do dawnych oczekiwań |
Lista kontrolna „reset treningowy” na dwa tygodnie: cofnięcie wymagań do najłatwiejszego, pewnego poziomu; krótkie, kilkuminutowe sesje kilka razy dziennie; wysokowartościowe nagrody w trudniejszych sytuacjach; długa linka w miejscach z niepewnym przywołaniem; stały rytm snu i posiłków; codzienna, krótka aktywność węchowa; brak kar za pogorszone posłuszeństwo.
Ciekawostka. W eksperymencie z udziałem młodych psów, opisanym przez Ashera i współautorów w 2020 roku w Biology Letters, ośmiomiesięczne psy częściej ignorowały polecenie „siad” wydawane przez własnego opiekuna, ale znacznie rzadziej ignorowały to samo polecenie wydane przez osobę obcą.
Najczęstsze pytania
Czy suka i samiec dobermana dojrzewają w tym samym tempie?
Tempo dojrzewania różni się indywidualnie i bywa też związane z płcią, choć dokładne różnice warto traktować jako tendencje, a nie sztywną regułę dotyczącą każdego psa.
Czy w okresie dojrzewania warto zmienić trenera lub szkołę?
Niekoniecznie, o ile dotychczasowy trener pracuje metodami opartymi na nagradzaniu i rozumie specyfikę tego okresu, ale jeśli aktualne podejście opiera się na zaostrzaniu wymagań, warto poszukać kogoś, kto podejdzie do sytuacji bardziej cierpliwie.
Czy w okresie dojrzewania mogą pojawić się reakcje agresywne?
U części psów w tym okresie mogą pojawić się bardziej asertywne reakcje wobec innych psów czy w obronie zasobów, co warto obserwować i, w razie nasilenia, skonsultować z behawiorystą, zamiast bagatelizować.
Czy okres dojrzewania wpływa na apetyt i sen psa?
Tak, niektóre psy w tym okresie jedzą mniej regularnie albo mają zaburzony rytm snu, co zwykle mija wraz z postępem dojrzewania, choć wyraźne, długotrwałe zmiany warto omówić z lekarzem weterynarii.
Czy pierwsza cieczka zmienia zachowanie suki?
U części suk pierwsza cieczka rzeczywiście wiąże się z zauważalnymi zmianami w zachowaniu i nastroju, choć dokładny przebieg różni się indywidualnie między psami.
Planujesz dobermana na później? Sprawdź informacje o kolejnym miocie. Zapisz się. Niebieski z naszego obecnego miotu ma już swoją stronę z dziennikiem „Obserwacje opiekuna”. Zobacz stronę Niebieskiego.
Źródła
- PubMed: Asher i in. 2020 (Biology Letters)
- AKC / DPCA: dojrzewanie i dojrzałość rasy
- VCA Animal Hospitals: okres dojrzewania u psów
- AVSAB: metody pracy z psem
- Merck Veterinary Manual: rozwój behawioralny psa